Türkiye’de Yanardağ Var Mı? Türkiye’de En Son Ne Zaman Volkan Patladı? Ağrı, Erciyes, Hasan Dağı…

Forum Tanrısı

Administrator
Yönetici
Türkiye’de Yanardağ Var Mı? Türkiye’de En Son Ne Zaman Volkan Patladı? Ağrı, Erciyes, Hasan Dağı…10 Ocak 2024 Çarşamba günü Dünya, Endonezya’dan gelen haberle şoke oldu. Endonezya’da milyonlarca vatandaşın yaşadığı bölgede Lewotobi Laki-Laki Yanardağı patladı. Endonezya’da yaşanan bu durum sonrası akıllara Sicilya ve Pompei geldi. Türkiye’de yanardağ patlamasından korkan vatandaşlar soluğu arama motorlarında aldı. Peki, Türkiye’de aktif yanardağ var mı? Türkiye’de kaç tane yanardağ var? Ağrı, Erciyes ve Hasan Dağı patlar mı? Kocaeli Gündem sizin için derledi. YANARDAĞ NEDİR?Yanardağlar, Dünya'nın derinliklerinde yüksek sıcaklık ve basınç altında eriyen kayaların (magma) yüzeye ulaşarak dışarı fışkırdığı doğal oluşumlardır. Bu etkileyici doğa olayları, sadece Dünya'da değil, aynı zamanda Güneş Sistemi'ndeki diğer kayalık gezegenlerde ve uydularda da bulunur. Ancak Dünya'daki yanardağların çoğu, gezegenin tektonik plaka sınırlarında yer alır, bu bölgelerde yer kabuğu hareketli ve daha dinamiktir. Bununla birlikte, "sıcak nokta" olarak adlandırılan, plaka sınırlarının dışında kalan bazı yanardağlar da mevcuttur. Yanardağlar ve onların faaliyetleri, volkanoloji adı verilen bilim dalı tarafından incelenir. Bu bilim dalı, yanardağların oluşumunu, patlamalarını ve bu olayların çevre üzerindeki etkilerini detaylı bir şekilde araştırır. Volkanlar, hem korkutucu hem de hayranlık uyandıran doğa olaylarıdır ve Dünya'nın jeolojik yapısını anlamamızda kritik bir rol oynarlar. Yanardağların patlamaları, lav akıntıları, kül yağmurları ve gaz salımları gibi çeşitli biçimlerde gerçekleşebilir ve bu etkiler, insanlar ve çevre üzerinde büyük etkiler yaratabilir. YANARDAĞ ÇEŞİTLERİ NELERDİR?Kalkan Yanardağlar: Bu yanardağlar, adını aldıkları kalkan şekline benzer düz ve geniş yüzeyleriyle bilinirler. Yavaş yavaş biriken ve genellikle oldukça akışkan olan lavlar, bu geniş, yassı dağları oluşturur. Kalkan yanardağların tipik örnekleri Hawai ve İzlanda'da bulunur. Dünyanın en büyük kalkan yanardağı, Mauna Loa'dır; deniz tabanından zirvesine kadar 9.000 metre yüksekliğe ve 120 kilometre çapa sahiptir. Mars'taki Olympus Mons da bir kalkan yanardağıdır ve Güneş Sistemi'ndeki en yüksek dağ olarak bilinir. Lav Kubbesi, Lav Konisi ve Lav Kümbeti: Bu yapılar, kalkan yanardağlardan daha küçük olup, farklı lav akışlarından oluşurlar. Lav kubbesi ve lav konileri, yanardağın ağzında biriken ve sonrasında katılaşan lavdan oluşur. Bu yapılar genellikle yüksekliği 30-300 metre arasında değişen konik tepeler şeklindedir. Stratovolkanlar/Kompozit Yanardağlar: Bu yanardağlar, hem lav akıntılarından hem de volkanik püskürtülerden (tüf, kül, volkanik bomba gibi) oluşur. Yüksek ve konik şekilli olan bu yanardağlar, etkileyici ve genellikle tehlikeli patlamalara sahne olur. Örnekler arasında Japonya'daki Fuji Dağı, İtalya'daki Vezüv, Antarktika'daki Erebus ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Rainier Dağı bulunmaktadır. Süper Yanardağlar: Bu tür yanardağlar, çok büyük patlama kraterleri (kalderalar) ile karakterizedir ve genellikle kıtasal ölçekte yıkıma veya küresel iklim değişikliklerine yol açabilirler. Yellowstone Milli Parkı'ndaki ve Endonezya'daki Toba Gölü'ndeki yanardağlar, süper yanardağlar kategorisine girme potansiyeline sahip örneklerdir. YANARDAĞ NEDEN PATLAR?Yanardağların patlama sebepleri şunlardır: Magma Basıncı: Magma, yer kabuğunun altında yüksek basınç ve sıcaklık altında bulunan erimiş kayaçtır. Bu magma, yer kabuğunun zayıf noktalarından veya çatlaklarından yüzeye doğru yükselmeye başladığında, içerisinde çözünmüş gazlar basınç azaldıkça genleşir. Magma yüzeye yaklaştığında, bu gazların ani genleşmesi yanardağın patlamasına neden olabilir. Tektonik Hareketler: Yanardağlar genellikle tektonik plakaların etkileşim bölgelerinde oluşur. Bu plakaların hareketleri, magmanın yer kabuğuna doğru itilmesine veya yüzeye çıkmasına neden olabilir. Özellikle, okyanus tabanı plakalarının kıta plakalarının altına dalması (subduction), önemli yanardağ faaliyetlerine yol açabilir. Volkanik Tıkaçların Kırılması: Uzun süre hareketsiz kalan yanardağlarda, magmanın soğuyup katılaşmasıyla oluşan volkanik tıkaçlar meydana gelebilir. Bu tıkaçlar, altında biriken basınçlı magmanın yüzeye çıkmasını engeller. Ancak biriken basınç, sonunda bu tıkaçların kırılmasına ve şiddetli bir patlamaya yol açabilir. Magma Kompozisyonu ve Viskozitesi: Magma içindeki silika (SiO2) miktarı, onun viskozitesini (akışkanlığını) etkiler. Silika oranı yüksek magmalar daha viskoz ve gazları hapsedecek şekilde yapışkan olabilir. Bu durum, gazların birikmesine ve daha şiddetli patlamalara yol açabilir. TÜRKİYE’DE YANARDAĞ VAR MI? İŞTE LİSTESİTürkiye, jeolojik açıdan aktif bir bölgede yer alır ve birçok yanardağ ve volkanik dağa ev sahipliği yapar. İşte Türkiye'deki bazı önemli yanardağlar ve volkanik dağlar: Ağrı Dağı (Ararat): Türkiye'nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı, aynı zamanda büyük bir stratovolkandır. Hasan Dağı: Orta Anadolu'da, Aksaray ve Niğde illeri arasında yer alır. Erciyes Dağı: Kayseri yakınlarında bulunan bu dağ, Türkiye'nin önemli volkanik dağlarından biridir. Süphan Dağı: Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Van Gölü'nün kuzeyinde yer alan bir stratovolkandır. Tendürek Dağı: Ağrı ve Van illeri arasında, İran sınırına yakın bir konumda yer alır. Karacadağ: Diyarbakır ve Şanlıurfa illeri arasında, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunur. Nemrut Dağı (Bitlis): Bitlis'te, Van Gölü'nün batısında yer alan bir stratovolkandır. Kula Volkanik Jeoparkı: Manisa'nın Kula ilçesinde bulunan bu alan, volkanik kökenli coğrafi yapıları ile bilinir. Göllü Dağ: Niğde ili yakınlarında bulunan bu volkanik dağ, obsidiyen yatakları ile tanınır. Acıgöl Krateri: Nevşehir'de bulunan bu volkanik krater, bir maar oluşumudur. Meke Gölü (Meke Maar): Konya'nın Karapınar ilçesinde bulunan bu maar gölü, volkanik bir patlama sonucu oluşmuştur. AĞRI DAĞI PATLAR MI?Ağrı Dağı (Ararat Dağı), teknik olarak bir stratovolkan olup, uzun zamandır volkanik olarak hareketsiz durumdadır. En son büyük volkanik faaliyetinin tarihi, günümüzden yaklaşık 600.000 yıl öncesine dayanmaktadır. Günümüzde Ağrı Dağı'nın yeniden patlama ihtimali çok düşüktür ve bilimsel verilere göre aktif bir yanardağ olarak kabul edilmez. Kaynak: Haber Merkezi
 
Üst